आजच्या काळात सोशल मीडिया हे केवळ मनोरंजनाचे साधन राहिलेले नाही, तर ते आपल्या खाजगी आयुष्यातील महत्त्वाचे संवाद साधण्याचे व्यासपीठ बनले आहे. इन्स्टाग्राम (Instagram) हे तरुणांमध्ये अत्यंत लोकप्रिय असलेले ॲप आहे. पण, नुकतीच एक खळबळजनक बातमी समोर आली आहे – ८ मे २०२६ पासून इन्स्टाग्राम आपली ‘एंड-टू-एंड एन्क्रिप्टेड’ (End-to-End Encrypted – E2EE) चॅट सेवा कायमची बंद करणार आहे.
मेटा (Meta) कंपनीच्या या निर्णयामुळे तुमच्या प्रायव्हसीवर नेमका काय परिणाम होईल? तुमचे मेसेज आता सुरक्षित राहतील का? आणि महत्त्वाचे म्हणजे, तुमचा जुना डेटा कसा वाचवायचा? या सर्व प्रश्नांची उत्तरे आपण या सविस्तर ब्लॉगमध्ये शोधणार आहोत. जर तुम्ही इन्स्टाग्रामवर खाजगी गप्पा मारत असाल, तर हा ब्लॉग तुमच्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचा आहे.
एंड-टू-एंड एन्क्रिप्शन म्हणजे काय आणि ते का महत्त्वाचे आहे?
ब्लॉगच्या तांत्रिक बाजूकडे वळण्यापूर्वी, ‘एंड-टू-एंड एन्क्रिप्शन’ (E2EE) म्हणजे काय, हे समजून घेणे आवश्यक आहे.
एंड-टू-एंड एन्क्रिप्शन हे एक असे तंत्रज्ञान आहे जे तुमचे मेसेज ‘लॉक’ करते. जेव्हा तुम्ही एखाद्याला मेसेज पाठवता, तेव्हा तो एका कोडमध्ये बदलतो. हा कोड फक्त पाठवणारा आणि मिळवणाराच वाचू शकतो. मध्ये कोणतीही तिसरी व्यक्ती, हॅकर, इंटरनेट सेवा पुरवठादार किंवा खुद्द ‘मेटा’ कंपनी देखील हे मेसेज वाचू शकत नाही.
इन्स्टाग्रामने डिसेंबर २०२३ मध्ये हे फिचर अधिकृतपणे आणले होते. यामुळे युजर्सना एक प्रकारची सुरक्षितता वाटत होती. पण आता ही सुरक्षा व्यवस्था हटवली जाणार आहे.
मे २०२६ मध्ये इन्स्टाग्राममध्ये काय बदलणार आहे?
८ मे २०२६ ही तारीख इन्स्टाग्राम युजर्ससाठी महत्त्वाची ठरणार आहे. या तारखेनंतर खालील बदल होतील:
१. एन्क्रिप्शनचा अभाव: तुमचे डायरेक्ट मेसेजेस (DMs) आता एंड-टू-एंड एन्क्रिप्टेड राहणार नाहीत. ते ‘स्टँडर्ड एन्क्रिप्शन’ मोडवर जातील.
२. मेटाचा प्रवेश: तांत्रिकदृष्ट्या, मेटा कंपनी आता तुमच्या चॅट्समधील मजकूर पाहू शकेल. हे प्रामुख्याने एआय (AI) मॉडरेशन आणि सुरक्षिततेच्या कारणास्तव केले जाणार आहे.
३. डेटा गमावण्याची शक्यता: जर तुमचे सध्याचे चॅट्स एन्क्रिप्टेड असतील, तर ८ मे नंतर ते वाचणे शक्य होणार नाही. त्यामुळेच कंपनीने आधीच बॅकअप घेण्याच्या सूचना दिल्या आहेत.
मेटाने हा धक्कादायक निर्णय का घेतला?
अनेकांना प्रश्न पडला आहे की, व्हॉट्सॲपवर एन्क्रिप्शन सुरू ठेवणारी मेटा कंपनी इन्स्टाग्रामवरून ते का काढून टाकत आहे? याची काही प्रमुख कारणे ‘द व्हर्ज’ आणि ‘द हॅकर न्यूज’ सारख्या नामांकित माध्यमांनी दिली आहेत:
१. युजर्सचा कमी प्रतिसाद (Low Adoption)
मेटाच्या मते, इन्स्टाग्रामवर एंड-टू-एंड एन्क्रिप्शन हे ‘बाय डिफॉल्ट’ (आधीपासून चालू) नव्हते. युजर्सना ते स्वतःहून चालू करावे लागत होते. आकडेवारीनुसार, अत्यंत कमी लोकांनी हे फिचर वापरले. त्यामुळे ते कायमस्वरूपी चालू ठेवणे कंपनीला आर्थिक आणि तांत्रिकदृष्ट्या परवडणारे नाही.
२. सरकारी आणि कायदेशीर दबाव
जगभरातील सरकारे (विशेषतः अमेरिका, ब्रिटन आणि युरोपियन युनियन) टेक कंपन्यांवर दबाव टाकत आहेत. गुन्हेगारी, बाल लैंगिक अत्याचार (CSAM) आणि दहशतवादी कारवायांना आळा घालण्यासाठी पोलिसांना संशयास्पद चॅट्स तपासण्याची परवानगी हवी असते. एन्क्रिप्शनमुळे हे शक्य होत नव्हते.
Also Read:Xiaomi 17 Ultra camara: LOFIC सेन्सर आणि Continuous Zoom ची संपूर्ण माहिती
३. सुरक्षितता विरुद्ध प्रायव्हसी यांचा संघर्ष
मेटा आता इन्स्टाग्रामला अधिक ‘पारदर्शक’ बनवण्याचा प्रयत्न करत आहे. कंपनीचा असा दावा आहे की, एन्क्रिप्शन नसल्यामुळे ते एआय टूल्सचा वापर करून स्कॅम्स, ग्रुमिंग आणि छळवणुकीचे प्रकार अधिक वेगाने शोधू शकतील.
तुमच्या प्रायव्हसीवर याचा काय परिणाम होईल?
हा बदल झाल्यानंतर तुमचे इन्स्टाग्राम चॅट्स आता फेसबुक मेसेंजर किंवा सामान्य ई-मेलप्रमाणे असतील. जरी मेटा तुमचे सर्व मेसेज रोज वाचणार नसली, तरी जर तुमच्या चॅटबद्दल तक्रार झाली किंवा संशयास्पद हालचाल दिसली, तर कंपनीकडे ते मेसेज तपासण्याची ताकद असेल.
ज्या युजर्सना आपल्या खाजगी आयुष्यात पूर्णपणे गोपनीयता हवी आहे, त्यांच्यासाठी हा मोठा धक्का आहे. आता इन्स्टाग्राम हे ‘अत्यंत खाजगी’ गप्पांसाठी सुरक्षित व्यासपीठ उरणार नाही.
तुमचा महत्त्वाचा डेटा (चॅट्स आणि फोटो) कसा वाचवाल?
जर तुमचे काही चॅट्स एन्क्रिप्टेड असतील, तर ते ८ मे २०२६ पूर्वी सुरक्षित करणे अनिवार्य आहे. खालील स्टेप्स फॉलो करा:
१. इन्स्टाग्राम ॲप अपडेट करा
सर्वात आधी प्ले स्टोअरवरून तुमचे ॲप अपडेट करा. जुन्या व्हर्जनमध्ये डेटा डाऊनलोड करताना तांत्रिक अडचणी येऊ शकतात.
२. डेटा डाऊनलोडची विनंती करा (Download Your Information)
- प्रोफाईलवर जा > ‘Settings and Privacy’ > ‘Accounts Center’ निवडा.
- ‘Your information and permissions’ वर क्लिक करा.
- ‘Download your information’ निवडा.
- तुम्हाला फक्त चॅट्स हवे असतील तर ‘Messages’ निवडा.
- फाइलचा फॉरमॅट ‘HTML’ ठेवा.
३. फाईल सेव्ह करा
मेटा तुम्हाला एक ईमेल पाठवेल. त्यातील लिंकवरून तुमची फाईल डाऊनलोड करा आणि ती गुगल ड्राइव्ह किंवा पेनड्राइव्हमध्ये सुरक्षित ठेवा.
भविष्यातील खाजगी संवादांसाठी सर्वोत्तम पर्याय
जर तुम्हाला इन्स्टाग्रामच्या या बदलामुळे असुरक्षित वाटत असेल, तर खालील पर्यायांचा विचार करा:
- WhatsApp: मेटाच्या मालकीचे असूनही, व्हॉट्सॲपवर एंड-टू-एंड एन्क्रिप्शन अजूनही डिफॉल्ट स्वरूपात आहे.
- Signal: प्रायव्हसीसाठी जगातील सर्वात सुरक्षित मानले जाणारे ॲप.
- Telegram: यात ‘सिक्रेट चॅट’चा पर्याय वापरून तुम्ही एन्क्रिप्शन मिळवू शकता.
इन्स्टाग्रामवरील एन्क्रिप्शन बंद होणे ही माहिती तंत्रज्ञान क्षेत्रातील एक मोठी घडामोड आहे. यामुळे युजर्सची प्रायव्हसी धोक्यात आली असली तरी, ऑनलाइन सुरक्षेच्या दृष्टीने कंपनीने हे पाऊल उचलल्याचे दिसत आहे. dbsmobile.com च्या सर्व वाचकांना आमचा सल्ला आहे की, ८ मे २०२६ ची वाट न पाहता आजच आपल्या महत्त्वाच्या चॅट्सचा बॅकअप घ्या.
डिजिटल जगात तुमची माहिती हीच तुमची संपत्ती आहे, तिचे रक्षण करणे तुमच्या हातात आहे!